گرامشی برای تمایز بین روشنفکر و غیرروشنفکر عنصر کار ذهنی و کار بدنی را در نظر میگیرد. او معتقد است که هیچ کاری وجود ندارد که به طور کامل و صد در صدی بدنی باشد. به این ترتیب از نظر گرامشی غیرروشنفکر وجود ندارد.

 
با چنین استدلالی
، نتیجتا تعابیری مثل این‌که «کارگر با ابزار تعریف می شود» برای گرامشی بی‌معنا خواهد. به عبارتی دیگر او به دنبال تشخیص معیارها در ذات فعالیت روشنفکری نیست و برای تشخیص معیارهای روشنفکری به دنبال مجموعه دستگاه‌های روابطی در کمپلکس روابط اجتماعی می‌رود. با این معیار جدیدی که گرامشی در نظر می گیرد، همه‌ی مردم روشنفکر هستند ولی تمام مردم در اجتماع نقش روشنفکر ندارند. پس وقتی روشنفکر را از غیرروشنفکر جدا میکنیم منظورمان نقش بلاواسطه‌ی دسته‌ای حرفه‌ای از روشنفکران است.


نکته‌ی اصلی تمایز بین روشنفکر به عنوان دسته‌ای ارگانیک در هر گروه اجتماعی و روشنفکر به عنوان دسته‌ای سنتی است. گرامشی برای نشان دادن این تمایز«حزب مدرن» را مطرح می‌کند، که در واقع از نظر گروهی چیزی بیش از گروهی جدید برای ایجاد روشنفکران اورگانیک خود نیست، ولی برای اکثر گروه‌های اجتماعی حزب در جوامع مدنی همان مکانیسمی را دارد که دولت در جوامع سیاسی. در واقع حزب رابط بین روشنفکران ارگانیک یک گروه اجتماعی و گروه مسلط روشنفکران سنتی است و نقش حزب عبارت است از پرورش اجزای تشکیل‌دهنده‌ی خود. «جامعه‌ی مدنی» و «جامعه‌ی سیاسی» از نظر گرامشی دو اشکوب روبنا هستند که به ترتیب به واسطه‌ی «نقش هژمونیک»-یعنی موافقت خودبه خودیِ توده‌های بزرگ مردم با جهتی که گروه اجتماعی مسلط به زندگی اجتماعی، به دلیل اعتماد مردم به آن- و «نقشِ تسلط مستقیم»- یعنی نقش سازمان‌دهی و فرمان‌دهی که در دولت و حکومت قانونی تجلی می‌کند-متمایز می‌شوند.


با چنین تعبیری به نظر می‌رسد تمام اعضای یک حزب را روشنفکران سیاسی تشکیل می‌دهند. در واقع در این‌جا توجه به این نکته ضروری است که آنچه در مورد احزاب مهم است نقش تربیتی و پرورش فکری‌ای است که این احزاب دنبال می‌کنند. به عبارت دیگر گروه‌های مختلف اجتماعی اگر در این احزاب شرکت می‌کنند به دنبال برآوردن نیازها و مسایل صنف خاص خود نیستند، بلکه اهدافی ملی و بین المللی دارند.

 

منابع:

گرامشی، آنتونیو(1346)«پیدایش روشنفکران»ترجمه منوچهر هزارخانی، نشریه میان‌رشته‌ای آرش، شماره 15، صص36_27

گرامشی، آنتونیو(1347)«موضع مختلف روشنفکران: نوع شهری، نوع روستایی»ترجمه منوچهر هزارخانی، نشریه میان‌رشته‌ای آرش، شماره 16، صص28_17

 

 

 

منبع : مطالعات فرهنگیگرامشی
برچسب ها : گرامشی ,اجتماعی ,روشنفکر ,روشنفکران ,گروه ,مردم ,گروه اجتماعی ,نشریه میان‌رشته‌ای ,میان‌رشته‌ای آرش، ,آرش، شماره ,هزارخانی، نشریه ,هزارخانی